» จาก “ละโว้” สู่ “ลพบุรี” แผ่นดินกึ่งกลางแดนขวานทอง

อารายธรรมขอมมีอยู่ให้เห็นทั่วไปในลพบุรี ซึ่งมีพระปรางค์สามยอดเป็นสัญลักษณ์สำคัญ

 

จาก “ละโว้” สู่ “ลพบุรี” แผ่นดินกึ่งกลางแดนขวานทอง

          “ละโว้” เมืองเก่าแก่ แผ่นดินอันอุดมสมบูรณ์ที่อยู่แทบกึ่งกลางของดินแดนขวานทอง และหากพูดถึงเมืองซึ่งมีความสำคัญในแง่ประวัติศาสตร์ ละโว้ หรือ ลพบุรี ต้องจัดอยู่อันดับหัวแถวของประเทศไทยเราเลยทีเดียว เพราะนี่คืออาณาจักรโบราณซึ่งครั้งหนึ่งเคยเรืองอำนาจยิ่งใหญ่ก่อนกรุงสุโขทัย หรือกรุงศรีอยุธยา เสียอีก

    ตามประวัติศาสตร์จากบทเรียนพอเล่าขานแบบคร่าวๆ ว่า ละโว้เป็นอาณาจักรโบราณรุ่นราวคราวเดียวกับอาณาจักรศรีวิชัย (ภาคใต้ – ศูนย์กลางอยู่ที่นครศรีธรรมราช) และอาณาจักรหิรัญเงินยาง (ภาคเหนือ – ศูนย์กลางอยู่ที่เชียงราย) น่าจะได้รับการสถาปนาขึ้นราวปี พ.ศ. 1000-1200 หรือก่อนกำเนิดกรุงสุโขทัยประมาณ 700 ปี โดยพงศวดารโยนกระบุว่าผู้สร้างเมืองละโว้คือพระเจ้ากาฬวรรณดิษ ราชโอรสแห่งพระเจ้ากรุงขอม คำว่าละโว้น่าจะมาจากคำว่าลวะในภาษาสันสกฤตซึ่งแปลว่าน้ำ และลวบุรีคือเมืองที่มีน้ำมากมาย

          อาณาจักรละโว้ผ่านช่วงเวลารุ่งโรจน์และตกต่ำผ่านเวลามาช้านาน อิทธิพลทางสถาปัตยกรรมการสร้างบ้านเมืองและศาสนารับมาจากทางขอมและพุทธศาสนาแบบมหายานอย่างเห็นได้ชัดจากเศษซากโบราณสถานต่างๆ รวมทั้งพระพุทธรูป ซึ่งยังคงหลงเหลือให้เห็นในยุคปัจจุบัน

          อย่างไรก็ตามก่อนเป็นอาณาจักรละโว้ หลักฐานทางโบราณคดีหลายชิ้นซึ่งขุดค้นพบทำให้เราต้องย้อนความรุ่งเรืองของดินแดนแห่งนี้กลับไปมากกว่า 3,000 – 4,000 ปี หรือก่อนกำเนิดพระพุทธศาสนาเสียอีก มีการขุดค้นพบโครงกระดูกมนุษย์และข้าวของเครื่องใช้ในยุคสำริดมากมายที่บ้านโป่งมะนาว อำเภอพัฒนานิคม ที่บ้านโคกเจริญ อำเภอโคกเจริญ หรือค้นพบเมืองโบราณที่ซับจำปา อำเภอท่าหลวง เป็นต้น

          พระบาทสมเด็จพระนารายณ์มหาราช คือกษัตริย์ผู้สร้างเมืองลพบุรีให้รุ่งเรืองในสมัยกรุงศรีอยุธยา   มีการขุดค้นพบโครงกระดูกมนุษย์ยุคสำริดที่บ้านโป่งมะนาว

          ประวัติศาสตร์ที่ชัดเจนและใกล้ชิดกับความเป็นประเทศไทยมากขึ้นคงต้องว่ากันถึงสมัยอยุธยา โดยพระเจ้าอู่ทอง ปฐมกษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยาทรงตั้งให้ลพบุรีเป็นเมืองลูกหลวง พร้อมโปรดให้พระราเมศวร ราชโอรสองค์ใหญ่ครองเมืองลพบุรี ครั้นเมื่อพระเจ้าอู่ทองสวรรคต พระราเมศวรจึงขึ้นครองกรุงศรีอยุธยา กระนั้นเพียงไม่ถึงปีถัดมา สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 (ขุนหลวงพะงั่ว) ซึ่งมีศักดิ์เป็นพระมาตุลา (ลุง-พี่ชายของแม่) ของพระราเมศวรซึ่งครองเมืองสุพรรณบุรียกทัพมาประชิดกรุงศรีอยุธยา พระราเมศวรจึงตัดสินพระทัยถวายพระราชสมบัติให้กับพระมาตุลา แล้วพระองค์ทรงกลับมาปกครองเมืองลพบุรีตามเดิม

          กาลเวลาผ่านเลย เมื่อสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 สวรรคตในอีก 18 ปีต่อมา พ.ศ. 1931 พระราเมศวรจึงยกทัพจากลพบุรีมายังกรุงศรีอยุธยา สั่งสำเร็จโทษสมเด็จพระเจ้าทองลัน พระโอรสของพระบรมราชาธิราชที่ 1 ซึ่งเพิ่งขึ้นครองราชย์เพียง 7 วัน ขณะมีพระชนมายุเพียง 15 พรรษา ก่อนพระองค์จะเสด็จขึ้นครองราชย์กรุงศรีอยุธยาเป็นครั้งที่ 2

เขื่อนป่าสักชลสิทธิ์มีความสำคัญหลากหลายด้าน 

แม่น้ำบางขาม หนึ่งในสายเลือดสำคัญของชาวลพบุรี            

          หลังจากนั้นพงศวดารไม่มีเรื่องราวของเมืองลพบุรีมากนัก กระทั่งรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช พระมหากษัตริย์องค์ที่ 27 แห่งกรุงศรีอยุธยา พระองค์ทรงสถาปนาลพบุรีเป็นราชธานีแห่งที่สอง ความเจริญรุ่งเรืองที่สุดของลพบุรีจึงเกิดขึ้นในสมัยดังกล่าว ทรงให้สร้างพระนารายณ์ราชนิเวศน์เป็นที่ประทับ และพระองค์ยังเสด็จสวรรคต ณ พระนารายณ์ราชนิเวศน์ เมื่อปี พ.ศ. 2231 ทุกวันนี้สถานะความเป็นเมืองพระนารายณ์ยังยืนหยัดอยู่ เพราะทุกปีชาวลพบุรีจะจัดกิจกรรมใหญ่ “งานแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช” ในเดือนกุมภาพันธ์ ซึ่งเป็นงานใหญ่ระดับชาติเลยทีเดียว

          สันนิษฐานกันว่าหลังจากสิ้นพระบารมีของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ประกอบกับความตกต่ำของอาณาจักรอยุธยาในเวลาต่อมา ลพบุรีจึงถูกลดระดับความสำคัญ จนถึงสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ทรงโปรดสถาปนาให้ลพบุรีเป็นสถานที่ประทับอีกแห่ง จึงบอกได้ว่าในประวัติศาสตร์อันยาวนาน ลพบุรีผ่านช่วงเวลาขึ้นและลงมากมาย

          เข้าสู่ยุคใหม่ รัฐบาลจอมพล ป.พิบูลสงคราม มีการวางผังเมืองลพบุรีขึ้นใหม่และตั้งหน่วยทหารขึ้นมากมายหลายแห่ง ทุกวันนี้ลพบุรีจึงได้ชื่อว่าเป็นเมืองทหารเพราะมีหน่วยทหารถึง 11 หน่วย พื้นที่หลายส่วนในจังหวัดโดยเฉพาะทางทิศตะวันตกเป็นเขตทหารที่อนุญาตให้ประชาชนใช้ทำมาหากิน

พื้นที่เกษตรกรรมเป็นพื้นที่ส่วนใหญ่ของจังหวัด

ภูมิประเทศของลพบุรีเป็นแบบที่ราบลุ่มกับที่ราบเชิงเขา

          ว่ากันถึงสภาพภูมิศาสตร์บ้าง ลพบุรีตั้งอยู่เกือบกึ่งกลางประเทศ มีพื้นที่สองรูปแบบคือที่ราบลุ่ม และที่ราบเนินเขาสลับกับภูเขา เนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 6,000 กิโลเมตร ใหญ่เป็นอันดับ 36 ของประเทศ ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่เกษตรกรรม เป็นอู่ข้าวอู่น้ำที่สำคัญ ผลิตผลหลักคือข้าว ข้าวโพด อ้อย มีแม่น้ำสามสายหลักคือ แม่น้ำลพบุรี แม่น้ำบางขาม และแม่น้ำป่าสัก สมกับการเป็นเมืองแห่งสายน้ำ ซึ่งทั้งหมดนับเป็นสาขาของแม่น้ำเจ้าพระยา รวมทั้งมีเขื่อนขนาดใหญ่คือเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ ในความดูแลของกรมชลประทาน มีประโยชน์ทั้งลดภัยน้ำท่วม กักเก็บน้ำเพื่อนำไปใช้ในการเกษตร รวมถึงเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงอันดับต้นๆ ของลพบุรี

          ด้านการปกครอง ลพบุรีมีทั้งหมด 11 อำเภอ คือ อำเภอเมือง พัฒนานิคม โคกสำโรง ชัยบาดาล ท่าวุ้ง บ้านหมี่ ท่าหลวง สระโบสถ์ โคกเจริญ ลำสนธิ และ หนองม่วง โดยตัวเมืองอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัด ซึ่งถือเป็นเขตแสดงให้เห็นความเป็นอาณาจักรโบราณด้วย

         และเพราะเป็นจังหวัดกึ่งกลางประเทศ ลพบุรีจึงมีเพื่อนบ้านมากมาย ทิศใต้ติดกับจังหวัดสระบุรี พระนครศรีอยุธยา อ่างทอง ทิศตะวันตกติดกับจังหวัดนครสวรรค์ สิงห์บุรี ทิศเหนือติดต่อกับจังหวัดเพชรบูรณ์ และทิศตะวันออกติดกับจังหวัดชัยภูมิ กับ นครราชสีมา การเดินทางสะดวกสบายตลอดทั้งจังหวัด มีถนนหนทางอย่างดี ถนนสายหลักคือพหลโยธิน หรือทางหลวงหมายเลข 1 พาดผ่านตัวจังหวัดทางทิศตะวันตก ขณะที่ทางหลวงหมายเลข 21 (สามแยกพุแค-เลย) ผ่านทางทิศตะวันออกของจังหวัดฝั่งอำเภอพัฒนานิคมและชัยบาดาล มีทางหลวงหมายเลข 205 กับ 3017 เชื่อมแนวนอนระหว่างฝั่งตะวันตกกับฝั่งตะวันออกทั้งด้านทิศเหนือและใต้ จึงเรียกว่ามีถนนหลักเป็นสี่เหลี่ยมครอบคลุมการเดินทางทั้งจังหวัด อีกทั้งเป็นเส้นทางหลักในการเดินรถไฟขึ้นภาคเหนืออีกต่างหาก

 เทวสถานปรางค์แขก คืออีกหนึ่งอิทธิพลขอมที่ยังหลงเหลือให้เห็น

พิพิธภัณฑ์ชาวไทยพวน ซึ่งเป็นชนชาติหนึ่งที่ตั้งรกรากในลพบุรีมีช้านาน

          สำหรับประชากรของลพบุรีตามทะเบียนราษฎร์มีประมาณ 750,000 คน มากที่สุดเป็นอันดับ 31 ของประเทศ พื้นเพนอกจากเป็นชาวไทยและชาวมอญ ยังมีชาวไทยพวน (หรือลาวพวน) ซึ่งแต่เดิมเคยอยู่ในประเทศลาวด้วย โดยเฉพาะที่อำเภอบ้านหมี่ถือเป็นถิ่นฐานสำคัญของกลุ่มชาวไทยพวน ปัจจุบันมีการรื้อฟื้นเพื่ออนุรักษ์วัฒนธรรมเฉพาะถิ่นของชาวไทยพวนให้ดำรงอยู่สืบไป

          ทั้งหมดนี้คือเรื่องราวอย่างย่อๆ ของจังหวัดลพบุรีที่เรารู้ไว้ใช่ว่า... เพราะความรู้ความเข้าใจหลายอย่างจะช่วยให้เราท่องเที่ยวในเมืองแห่งนี้ได้อย่างสนุกสนานเบิกบานขึ้นมากมายเชียวล่ะ

   







อา พฤ
1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30








วันนี้ 909 คน
เมื่อวานนี้ 3,539 คน
เดือนนี้ 57,107 คน
ปีนี้ 2,011,263 คน
ทั้งหมด 4,107,315 คน